Hariyana

Welcome to Hariyana Pilgrimage and Tourist Places.

हरियाणा राज्यामध्ये एकूण २२ जिल्हे असून ते प्रशासकीय सोयीसाठी ६ महसूल विभागांमध्ये (Divisions) विभागले गेले आहेत. हरियाणा हे पंजाबपासून वेगळे होऊन १ नोव्हेंबर १९६६ रोजी स्वतंत्र राज्य बनले, तेव्हा त्यात केवळ ७ जिल्हे होते.

खाली हरियाणातील सर्व जिल्हे आणि प्रमुख शहरांची सविस्तर माहिती दिली आहे:

१. हरियाणातील २२ जिल्ह्यांची यादी (List of 22 Districts)

विभाग (Division)	समाविष्ट असलेले जिल्हे
१. अंबाला (Ambala)	अंबाला, कुरुक्षेत्र, पंचकुला, यमुनानगर
२. फरिदाबाद (Faridabad)	फरिदाबाद, पलवल, नूह (मेवात)
३. गुरुग्राम (Gurugram)	गुरुग्राम, महेंद्रगड, रेवाडी
४. हिसार (Hisar)	हिसar, फत्तेहाबाद, जींद, सिरसा
५. रोहतक (Rohtak)	रोहतक, झज्जर, चरखी दादरा, भिवानी, सोनेपत
६. कर्नाल (Karnal)	कर्नाल, पानिपत, कैथल

२. हरियाणातील प्रमुख शहरे (Major Cities of Haryana)

हरियाणातील जिल्हे त्यांच्या प्रशासकीय विभागांनुसार खालीलप्रमाणे आहेत:

महत्त्वाची नोंद: 'चरखी दादरी' हा हरियाणातील सर्वात शेवटी (२०१६ मध्ये) तयार झालेला २२ वा जिल्हा आहे.

हरियाणातील काही शहरे त्यांच्या आर्थिक, ऐतिहासिक आणि औद्योगिक महत्त्वामुळे देशभरात प्रसिद्ध आहेत:

गुरुग्राम (Gurugram): पूर्वीचे 'गुळगाव'. हे शहर भारताची 'सायबर सिटी' आणि प्रमुख आयटी (IT) हब म्हणून ओळखले जाते. जगातील अनेक मोठ्या कंपन्यांची कार्यालये येथे आहेत. हे राज्यातील सर्वात आधुनिक शहर आहे.
फरिदाबाद (Faridabad): हे हरियाणातील लोकसंख्येच्या दृष्टीने सर्वात मोठे आणि जुने औद्योगिक शहर आहे. येथे ट्रॅक्टर, मोटारसायकल, रेफ्रिजरेटर आणि इतर अवजड वस्तूंचे कारखाने मोठ्या प्रमाणात आहेत.
पानिपत (Panipat): या शहराला 'विणकरांचे शहर' (City of Weavers) म्हणतात. येथील हातमाग (Handloom) उद्योग आणि रग्ज/चटया जगभर निर्यात केल्या जातात. ऐतिहासिक दृष्ट्या तीन मोठ्या युद्धांसाठी हे शहर प्रसिद्ध आहे.
पंचकुला (Panchkula): हे एक चंदीगडला लागून असलेले अत्यंत सुनियोजित (Planned) शहर आहे. हरियाणाची अनेक प्रमुख सरकारी कार्यालये याच शहरात आहेत.
अंबाला (Ambala): हे शहर भारतीय हवाई दलाच्या (Air Force) मुख्य तळासाठी आणि वैज्ञानिक उपकरणांच्या (Scientific Instruments) निर्मितीसाठी प्रसिद्ध आहे.
हिसार (Hisar): हे स्टील उत्पादनासाठी प्रसिद्ध असून याला 'स्टील सिटी' असेही म्हणतात. तसेच हे कृषी संशोधनाचे एक मोठे केंद्र आहे.
रोहतक (Rohtak): हे हरियाणाचे प्रमुख शैक्षणिक केंद्र (Educational Hub) म्हणून उदयास आले आहे, जेथे अनेक नामांकित विद्यापीठे आहेत.

राजधानी: चंदीगड (Chandigarh) ही हरियाणा आणि पंजाब या दोन्ही राज्यांची संयुक्त राजधानी आहे, जी स्वतः एक केंद्रशासित प्रदेश आहे.

हरियाणा हे राज्य ऐतिहासिक, धार्मिक आणि सांस्कृतिकदृष्ट्या अत्यंत समृद्ध आहे. महाभारताची पार्श्वभूमी लाभलेल्या या राज्यात अनेक प्रमुख धार्मिक आणि पर्यटन स्थळे आहेत.

खाली हरियाणातील प्रमुख स्थळांची यादी दिली आहे:

१. प्रमुख धार्मिक स्थळे (Religious Places)

कुरुक्षेत्र (Kurukshetra): हे हरियाणातील सर्वात महत्त्वाचे धार्मिक स्थळ आहे. येथेच महाभारताचे युद्ध झाले होते आणि भगवान श्रीकृष्णांनी अर्जुनाला गीतेचा उपदेश केला होता.
- ज्योतिसर (Jyotisar): या ठिकाणी ते प्रसिद्ध वडाचे झाड आहे, ज्याच्या खाली श्रीकृष्णांनी भगवद्गीता सांगितली होती.
- ब्रह्म सरोवर (Brahma Sarovar): अत्यंत विशाल आणि पवित्र पाण्याचा तलाव. सूर्यग्रहणाच्या वेळी येथे स्नान करण्यासाठी लाखो भाविक येतात.
- सन्निहित सरोवर (Sannihit Sarovar): असे मानले जाते की येथे सात पवित्र नद्यांचा संगम होतो.

पानिपत (Panipat): ऐतिहासिक युद्धांसाठी प्रसिद्ध असलेले हे शहर धार्मिकदृष्ट्याही महत्त्वाचे आहे. येथे 'बू अली शाह कलंदर' यांचा प्रसिद्ध दर्गा आहे.
शीतला माता मंदिर, गुरुग्राम (Sheetla Mata Temple): हे मंदिर देशभरात प्रसिद्ध असून नवरात्रीमध्ये येथे मोठी जत्रा भरते.
स्थानेश्वर महादेव मंदिर, ठाणेसर: येथे भगवान शिवाची पूजा केली जाते. असे म्हणतात की महाभारताच्या युद्धापूर्वी पांडवांनी येथे शिवाचा आशीर्वाद घेतला होता.
अग्रोहा धाम (Agroha Dham): हिसार जवळील हे ठिकाण महाराजा अग्रसेन यांच्याशी संबंधित असून, अग्रवाल समाजाचे हे एक मोठे धार्मिक केंद्र आहे.

२. प्रमुख पर्यटन व ऐतिहासिक स्थळे (Tourist & Historical Places)

पिंजोर गार्डन / यादवेंद्र गार्डन (Pinjore Gardens): पंचकुला जवळील हे एक अत्यंत सुंदर मुघल शैलीतील उद्यान आहे. येथील कारंजे आणि पायऱ्यांच्या स्वरूपातील रचना पर्यटकांना आकर्षित करते.
सुलतानपूर राष्ट्रीय उद्यान (Sultanpur National Park): गुरुग्राम जवळील हे पक्षीप्रेमींसाठी नंदनवन आहे. हिवाळ्यात येथे हजारो स्थलांतरित (Migratory) पक्षी येतात.
सूरजकुंड (Surajkund): फरिदाबाद जवळील हे ठिकाण येथील प्राचीन पाण्याच्या कुंडामुळे आणि दरवर्षी फेब्रुवारी महिन्यात भरणाऱ्या आंतरराष्ट्रीय 'सूरजकुंड हस्तशिल्प मेळाव्यासाठी' (Crafts Mela) जगप्रसिद्ध आहे.
कर्ण लेक, कर्नाल (Karna Lake): राजा कर्णाच्या नावावरून ओळखले जाणारे हे एक सुंदर पर्यटन आणि पिकनिक स्पॉट आहे.
मोरणी हिल्स (Morni Hills): हरियाणातील एकमेव हिल स्टेशन (डोंगरी हवेचे ठिकाण). निसर्गसौंदर्य, ट्रेकिंग आणि शांततेसाठी हे ओळखले जाते.
दमदमा तलाव (Damdama Lake): सोहना (गुरुग्राम) जवळील हा एक मोठा नैसर्गिक तलाव असून येथे बोटिंग आणि साहसी खेळांची सोय आहे.